Własne zużycie energii odnawialnej jest jedną z najważniejszych strategii transformacji energetycznej w całej Unii Europejskiej (UE). Zarówno Parlament Europejski, jak i różne organizacje ekologiczne walczyły o uczynienie tego niezbywalnym prawem obywateli europejskich. W tym kontekście wyeliminowano wiele barier, w tym nieuczciwe podatki, takie jak tzw podatek słoneczny w Hiszpanii, która do czasu jej uchylenia w 2018 r. spowalniała rozwój prosumpcji fotowoltaicznej.
Nacisk Parlamentu Europejskiego na konsumpcję własną
Parlament Europejski jasno przedstawił swoje zdecydowane stanowisko opowiadające się za wykorzystaniem energii odnawialnej na potrzeby własne. Kilka poprawek, takich jak ta zatwierdzona w 2018 r., wymagało, aby wszyscy konsumenci mieli do tego prawo zużywać na własne potrzeby i sprzedawać nadwyżki produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych bez poddawania się dyskryminacyjnym procedurom regulacyjnym. Przekłada się to na bezpośrednią ochronę konsumpcji własnej i początek końca takich rozwiązań jak podatek słoneczny, który nakładał opłatę pomocową na obywateli, którzy zdecydowali się na instalację paneli fotowoltaicznych w swoich domach.
Nowelizacja, która otrzymała 594 głosy, przy 69 głosach przeciw i 20 wstrzymujących się, była transcendentnym krokiem w kierunku promocji konsumpcji własnej na poziomie europejskim. Dzięki tej decyzji konsumpcja na własny użytek została chroniona jako prawo niezbywalne, eliminując przeszkody administracyjne i zakazując nieuczciwych środków utrudniających masowe przyjęcie energii odnawialnej.
Jaki był podatek od słońca?
W 2015 roku rząd Hiszpanii zatwierdził dekret królewski wprowadzający opłata rezerwowa, popularnie zwany podatkiem słonecznym. Środek ten, promowany przez ówczesnego Ministra Przemysłu José Manuela Sorię, nałożył opłatę na konsumentów posiadających instalacje fotowoltaiczne, którzy wykorzystywali wytworzoną przez siebie energię elektryczną na własne potrzeby. Oznacza to, że ci, którzy wytwarzali własną energię za pomocą paneli słonecznych, musieli za nią płacić.
Deklarowanym celem podatku było zapewnienie stabilności ekonomicznej systemu elektroenergetycznego i zapobieganie „odłączaniu się” prosumentów od sieci przy jednoczesnym dalszym korzystaniu z jej wsparcia w okresach, gdy ich płyty nie wytwarzały wystarczającej ilości energii. Podatek został jednak ostro skrytykowany przez wiele organizacji, twierdząc, że jedynie zahamował rozwój energii odnawialnej.
Wpływ podatku słonecznego na rozwój energetyki odnawialnej
Podczas gdy w krajach takich jak Niemcy, o znacznie mniejszym nasłonecznieniu niż Hiszpania, wykorzystanie energii fotowoltaicznej było wykładnicze, podatek słoneczny zatrzymał wzrost konsumpcji własnej w Hiszpanii. Polityka rządu PP rozpoczęta w 2011 roku sparaliżowała postęp kraju, który na początku XXI wieku był jednym z pionierów wdrażania energetyki odnawialnej.
Liczby nie kłamały: podczas gdy w Niemczech liczba instalacji fotowoltaicznych wzrosła, Hiszpania pozostała daleko w tyle, mimo że posiadała jedne z najlepszych zasobów energii słonecznej w Europie. Ta stagnacja nie tylko dotknęła krajową konsumpcję własną, ale także dotknęła przedsiębiorstwa i duże projekty OZE, które mogły być kluczowe dla kraju.
Uchylenie podatku od słońca
W październiku 2018 r. hiszpański rząd ostatecznie zniósł podatek od słońca Dekret królewski z mocą ustawy 15/2018. Był to historyczny moment dla konsumpcji własnej w Hiszpanii, ponieważ otworzył drzwi do instalacji systemów fotowoltaicznych bez dodatkowych obciążeń i wytyczył drogę do bardziej sprawiedliwej i bardziej zrównoważonej transformacji energetycznej.
Dzięki temu uchyleniu obywatele i firmy wytwarzające własną energię ze źródeł odnawialnych mogłyby, oprócz oszczędności na rachunkach za energię, przyczynić się do redukcji emisji CO2, czyniąc kraj bardziej zaangażowanym w zmiany klimatyczne. Ponadto regulacja ta przewidywała możliwość współużytkowania urządzeń do konsumpcji własnej we wspólnotach właścicieli.
Co przepisy UE mówią o konsumpcji własnej?
Europejskie ramy regulacyjne odegrały zasadniczą rolę w promowaniu konsumpcji własnej we wszystkich krajach członkowskich. Dyrektywy wspólnotowe promują wykorzystanie energii odnawialnych i przyznają obywatelom prawa, które na to pozwalają wytwarzaj, zużywaj i sprzedawaj własną energię bez narażania się na nieograniczone lub dyskryminujące opłaty.
Ponadto, chcąc osiągnąć 35% udziału energii odnawialnej do 2030 r., Unia Europejska wezwała wszystkie kraje do przyjęcia środków ułatwiających instalację systemów zużycia własnego i zachęcających do korzystania z energii odnawialnej zarówno na poziomie indywidualnym, jak i zbiorowym. Wysiłkom tym w wielu przypadkach towarzyszą polityki krajowe, których celem jest nie tylko ułatwienie przyjęcia czystych technologii, ale także osiągnięcie celów klimatycznych określonych w Porozumieniu paryskim.
Droga do zrównoważonego modelu energetycznego
Likwidacja podatku słonecznego w Hiszpanii i dążenie UE do konsumpcji własnej wyznaczają nowy paradygmat w sektorze energii odnawialnej. Oczekuje się, że w nadchodzących latach fotowoltaiczna energia słoneczna kontynuować swoją ekspansję dzięki znacznie bardziej elastycznym i korzystnym ramom prawnym. Sąsiednie społeczności, firmy i obywatele będą mogli bez obawy przed represjami gospodarczymi postawić na bardziej zrównoważony model energii, oparty na czystych źródłach energii.
Ponadto promuje się tworzenie bardziej zdecentralizowanego rynku energii elektrycznej, na którym konsumenci nie są jedynie odbiorcami energii, ale kluczowych graczy w produkcji i dystrybucji energii odnawialnej. Pozwoli to nie tylko na znaczną redukcję emisji, ale także poprawi bezpieczeństwo energetyczne i zmniejszy zależność od źródeł kopalnych.
Przyszłość konsumpcji własnej w Europie rysuje się w jasnych barwach. Dzięki eliminacji barier i wprowadzeniu korzystnych regulacji zarówno konsumenci indywidualni, jak i przedsiębiorstwa będą mogli czerpać korzyści gospodarcze, społeczne i środowiskowe wynikające z własnej konsumpcji energii.